Boşanma Davasında Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak, Yoksulluk (2026)

Tedbir nafakası, boşanma davası açıldığı andan kararın kesinleşmesine kadar geçerli olan geçici bir nafaka türüdür. Yasal dayanağı TMK m. 169 olup; hakim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi ve müşterek çocukların bakım, koruma ile eğitimine ilişkin gerekli geçici önlemleri re'sen alabilir.

Yani tedbir nafakası için tarafın açıkça talep etmesi şart değildir; hakim gerekli görürse kendi inisiyatifiyle de hükmedebilir. Yine de uygulamada miktarın belirlenmesi açısından dilekçede somut bir talep yapmak, hakimi yönlendirici olur ve dosyanın akışını hızlandırır.

Tedbir nafakası iki başlık altında istenebilir: eş için kişisel tedbir nafakası ve müşterek çocuk için tedbir nafakası. Eş için olan, geçim sıkıntısı çeken tarafa ödenir; çocuk için olan ise velayet kendisinde geçici olarak bulunan ebeveyne ödenir.

İştirak nafakası, velayet kendisinde olmayan ebeveynin müşterek çocuğun bakım, eğitim ve geçim giderlerine katılması için ödediği nafakadır. Yasal dayanağı TMK m. 182 ile m. 327 ve devamı olup, çocuk reşit olana (kural olarak 18 yaş) kadar veya bazı durumlarda eğitim süresince devam eder.

İştirak nafakası kararın kesinleşmesinden sonra başlar; bu yüzden dava süresince çocuk için para almak gerekiyorsa eş için değil çocuk için tedbir nafakası da talep edilmelidir. Karar kesinleştikten sonra tedbir nafakası yerini iştirak nafakasına bırakır.

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için diğer eş tarafından ödenen nafakadır. TMK m. 175 uyarınca, kusuru daha ağır olmayan ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eş, mali gücü oranında diğer eşten yoksulluk nafakası talep edebilir.

Yoksulluk nafakasının üç temel şartı vardır: (1) talep eden eşin boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olması, (2) talep eden eşin kusurunun diğer eşten ağır olmaması, (3) nafaka yükümlüsünün mali gücünün uygun olması. Yoksulluk kavramı 'asgari geçim sınırının altında kalmak' olarak yorumlanır; ancak Yargıtay uygulamasında bu kavram dosyaya göre farklı değerlendirilebilir.

Yoksulluk nafakası kural olarak süresizdir; ancak TMK m. 176 kapsamında belirli olaylarla kendiliğinden sona erer.

Boşanma davasında tazminat ile nafaka birbirine karıştırılan kavramlardır. Tazminat geçmişte yaşanan zararın karşılığıdır; nafaka ise geleceğe yönelik düzenli ödemedir.

TMK m. 174 uyarınca, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu taraftan maddi tazminat talep edebilir. Yine aynı maddenin 2. fıkrası uyarınca kişilik hakkına saldırı niteliğindeki davranışlar varsa manevi tazminat da istenebilir.

Tazminat tek seferde ödenir veya dosyaya göre taksitlendirilir; nafaka gibi düzenli ödeme değildir.

Türk hukukunda nafakanın miktarını belirleyen sabit bir formül yoktur. Hakim her dosyada şu kriterleri birlikte değerlendirir:

Nafakanın enflasyon karşısında erimesini önlemek için kararda 'her yıl TÜFE oranı kadar artırılır' gibi bir endeks maddesi yer alabilir. Anlaşmalı boşanmada protokole bu madde eklendiğinde mahkeme uygun bulursa hüküm fıkrasına yansıtır; çekişmeli dosyalarda hakim re'sen veya talep üzerine endeksleme kurabilir.

Endeksli nafaka, her yıl yeniden artırım davası açma ihtiyacını büyük ölçüde azaltır. Endeks olmayan kararlarda nafaka tutarı yetersiz kalırsa TMK m. 176 ve 331 uyarınca nafaka artırım davası açılması gerekir.

Mahkeme kararıyla hükmedilen nafaka, normal alacaklar gibi icra yoluyla takip edilebilir. Üstelik İcra ve İflas Kanunu m. 344 uyarınca kasten ödenmeyen nafaka borcunda 'tazyik hapsi' (3 aya kadar) söz konusudur.

Tazyik hapsi cezası verilmesi için alacaklının önce icra takibi başlatması ve borçluya 'nafaka ödememe' suç duyurusunda bulunması gerekir. Borç tamamen ödendiğinde tazyik hapsi düşer; bu yüzden hapsin amacı ödemeyi sağlamaktır, cezalandırma değildir.